Κοιλιοκάκη: Συμπτώματα, Διάγνωση & θεραπεία

Κοιλιοκάκη | Ο Δρ. Ιωάννης Ραφτόπουλος, εξηγεί τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται

Το φούσκωμα, οι επίμονες διαταραχές στις κενώσεις και η ανεξήγητη κόπωση είναι συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με πολλές διαφορετικές παθήσεις. Ανάμεσά τους είναι η κοιλιοκάκη, μια χρόνια αυτοάνοση νόσος του λεπτού εντέρου που μπορεί να εμφανιστεί τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες. Δεν προκαλεί πάντοτε έντονα πεπτικά συμπτώματα, γι’ αυτό και σε ορισμένες περιπτώσεις παραμένει αδιάγνωστη για μεγάλο διάστημα.

Η σωστή διάγνωση και η κατάλληλη διατροφή βοηθούν στην υποχώρηση των συμπτωμάτων, στην αποκατάσταση του εντέρου και στην πρόληψη διατροφικών ελλείψεων. Ο έλεγχος για κοιλιοκάκη πρέπει να προηγείται της διακοπής της γλουτένης, καθώς η αποφυγή της μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα των εξετάσεων.

Τι είναι η κοιλιοκάκη;

Η κοιλιοκάκη είναι μια χρόνια αυτοάνοση νόσος που προσβάλλει το λεπτό έντερο. Σε άτομα με γενετική προδιάθεση, η κατανάλωση γλουτένης ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα, προκαλώντας φλεγμονή και βλάβη στον βλεννογόνο του εντέρου. Η γλουτένη είναι μια ομάδα πρωτεϊνών που βρίσκεται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη.

Η βλάβη επηρεάζει τις εντερικές λάχνες, δηλαδή τις μικρές προσεκβολές του λεπτού εντέρου που συμβάλλουν στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών. Όταν οι λάχνες καταστρέφονται, μπορεί να μειωθεί η απορρόφηση σιδήρου, βιταμινών και άλλων απαραίτητων συστατικών, οδηγώντας σε διατροφικές ελλείψεις. Η κοιλιοκάκη μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και εκτιμάται ότι επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού παγκοσμίως.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;

Η κοιλιοκάκη μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικό τρόπο σε κάθε ασθενή. Τα πιθανά συμπτώματα από το πεπτικό περιλαμβάνουν:

• Φούσκωμα και αυξημένα αέρια.
• Χρόνια διάρροια ή δυσκοιλιότητα.
• Κοιλιακός πόνος.
• Ογκώδεις, λιπαρές και δύσοσμες κενώσεις.
• Ναυτία ή έμετοι.

Η κοιλιοκάκη μπορεί επίσης να εκδηλωθεί με σιδηροπενική αναιμία, κόπωση, απώλεια βάρους, μειωμένη οστική πυκνότητα ή υποτροπιάζουσες άφθες. Στα παιδιά μπορεί να παρατηρηθούν ανεπαρκής πρόσληψη βάρους και καθυστέρηση της ανάπτυξης.

Η ερπητοειδής δερματίτιδα αποτελεί χαρακτηριστική δερματική εκδήλωση της κοιλιοκάκης. Προκαλεί έντονη φαγούρα και μικρές φυσαλίδες, συνήθως στους αγκώνες, στα γόνατα και στους γλουτούς, και μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν απουσιάζουν τα πεπτικά συμπτώματα.

Κοιλιοκάκη και δυσανεξία στη γλουτένη: Είναι το ίδιο;

Ο όρος «δυσανεξία στη γλουτένη» χρησιμοποιείται συχνά για ενοχλήματα που εμφανίζονται μετά την κατανάλωση τροφίμων με γλουτένη. Ωστόσο, η εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρόκειται για κοιλιοκάκη. Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοση νόσος και διαφέρει από:

• Τη μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη ή στο σιτάρι, που μπορεί να προκαλεί παρόμοια ενοχλήματα, χωρίς τα χαρακτηριστικά αντισώματα και τη βλάβη των εντερικών λαχνών που παρατηρούνται στην κοιλιοκάκη. Για τη διάγνωσή της πρέπει πρώτα να αποκλειστούν η κοιλιοκάκη και η αλλεργία στο σιτάρι.
• Την αλλεργία στο σιτάρι, η οποία αποτελεί αλλεργική αντίδραση σε πρωτεΐνες του σιταριού και οφείλεται σε διαφορετικό ανοσολογικό μηχανισμό.

Πώς γίνεται η διάγνωση της κοιλιοκάκης;

Η διάγνωση της κοιλιοκάκης πραγματοποιείται με την αξιολόγηση των συμπτωμάτων, του ατομικού και οικογενειακού ιστορικού και τη διενέργεια ειδικών εξετάσεων.

• Αιματολογικές εξετάσεις. Ο αρχικός έλεγχος περιλαμβάνει συνήθως τη μέτρηση αντισωμάτων IgA έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης, καθώς και της ολικής ανοσοσφαιρίνης IgA. Η μέτρηση της ολικής IgA βοηθά στη σωστή ερμηνεία των αποτελεσμάτων, καθώς η ανεπάρκειά της μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αρνητικό έλεγχο. Σε αυτή την περίπτωση, χρησιμοποιούνται ειδικές εξετάσεις αντισωμάτων τύπου IgG.
• Γαστροσκόπηση με βιοψίες. Στους ενήλικες, η διάγνωση της κοιλιοκάκης συνήθως επιβεβαιώνεται με γαστροσκόπηση και λήψη βιοψιών από το δωδεκαδάκτυλο, δηλαδή το πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου. Τα δείγματα εξετάζονται στο μικροσκόπιο για αλλοιώσεις που σχετίζονται με τη νόσο, όπως η ατροφία των εντερικών λαχνών.
• Γενετικός έλεγχος. Ο γενετικός έλεγχος για HLA-DQ2 και HLA-DQ8 μπορεί να βοηθήσει όταν τα αποτελέσματα των υπόλοιπων εξετάσεων δεν οδηγούν σε σαφή διάγνωση. Η παρουσία αυτών των γενετικών δεικτών υποδηλώνει προδιάθεση για κοιλιοκάκη, αλλά δεν επιβεβαιώνει ότι υπάρχει η νόσος. Αντίθετα, η απουσία τους καθιστά την κοιλιοκάκη πολύ απίθανη.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση της κοιλιοκάκης βασίζεται στην δια βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη. Η σωστή εφαρμογή της δίαιτας βοηθά στην υποχώρηση των συμπτωμάτων και στην αποκατάσταση του εντερικού βλεννογόνου. Η καθοδήγηση από γαστρεντερολόγο και διαιτολόγο με εμπειρία στην κοιλιοκάκη είναι σημαντική, ώστε η διατροφή να είναι ασφαλής και πλήρης.

Στην καθημερινότητα χρειάζεται προσοχή στα εξής:

• Αποφυγή σιταριού, κριθαριού και σίκαλης, καθώς και των τροφίμων που τα περιέχουν, όπως το συμβατικό ψωμί, τα ζυμαρικά και πολλά αρτοσκευάσματα.
• Προσεκτική ανάγνωση των ετικετών, καθώς γλουτένη μπορεί να περιέχεται και σε σάλτσες, καρυκεύματα ή άλλα επεξεργασμένα προϊόντα.
• Αποφυγή επιμόλυνσης με γλουτένη, δηλαδή της μεταφοράς της σε τρόφιμα χωρίς γλουτένη μέσω κοινών σκευών, επιφανειών ή εξοπλισμού, όπως η φρυγανιέρα.
• Επιλογή βρώμης με σήμανση «χωρίς γλουτένη», σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού ή του διαιτολόγου και εφόσον είναι ανεκτή.

Η δίαιτα μπορεί να περιλαμβάνει πολλά φυσικά τρόφιμα χωρίς γλουτένη, όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ρύζι, πατάτες, αυγά και μη επεξεργασμένο κρέας ή ψάρι. Στόχος είναι μια ισορροπημένη διατροφή που καλύπτει τις ανάγκες του οργανισμού σε θρεπτικά συστατικά.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε Γαστρεντερολόγο;

Εάν εμφανίζετε επίμονο φούσκωμα, χρόνιες διαταραχές στις κενώσεις, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή σιδηροπενική αναιμία, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε σε γαστρεντερολόγο. Η αξιολόγηση και ο κατάλληλος έλεγχος βοηθούν να διευκρινιστεί αν τα συμπτώματα ή τα ευρήματα αυτά οφείλονται σε κοιλιοκάκη ή σε άλλη πάθηση και να καθοριστεί η κατάλληλη αντιμετώπιση.

Ο Δρ. Ιωάννης Ραφτόπουλος, Γαστρεντερολόγος – Ειδικός Παθολόγος στα Βριλήσσια, αξιολογεί τα συμπτώματα και το ιστορικό σας και σας καθοδηγεί στον απαραίτητο διαγνωστικό έλεγχο. Επικοινωνήστε με το ιατρείο για να προγραμματίσετε την αξιολόγησή σας.